Hãy thử đặt giả thiết: Một công ty cổ phần có vốn điều lệ 10 tỷ đồng. Nếu với mệnh giá cổ phiếu là 10.000 đồng thì lượng cổ phiếu lưu hành là 1 triệu cổ phiếu. Giả sử những cán bộ chủ chốt của công ty nắm 70% thì lượng cổ phiếu là 700.000 CP. Điều gì sẽ thúc đẩy giá cổ phiếu của công ty đó?

Đối với thị trường, nếu như công ty đó công bố đạt lợi nhuận sau thuế là 9 tỷ/năm ( tương đương 90% vốn điều lệ) thì trị giá cổ phiếu đó chỉ trong vài phiên giao dịch sẽ dễ dàng đạt được 200.000 đồng. Làm thế nào để có được con số lãi 9 tỷ đồng (Nghĩa là mỗi tháng trung bình đạt lợi nhuận sau thuế gần 800 triệu đồng)? Đây là bài tóan không dễ gì giải được đối với hầu hết các doanh nghiệp có quy mô cỡ 10 tỷ hiện nay. Thế là rất dễ phát sinh ra những tiểu xảo để nâng giá trị cổ phiếu.

Thả con săn sắt, bắt con cá rô

Một ví dụ tương đương có thể nêu ra như để xin việc cho một đứa con mới tốt nghiệp đại học vào một cơ quan có thu nhập với mức lương hứa hẹn là 3 triệu đồng/ tháng, thì một gia đình có thể sẵn sàng đầu tư một khoản tiền "chạy việc" gần bằng từ 1 - 2 năm tiền lương của con mình. Tính về lâu dài thì đây vẫn là giải pháp có lợi, và số tiền đầu tư đó coi như hình thức đầu tư dài hạn.

Trở lại vấn đề của công ty cổ phần, cái việc đầu tư dài hạn kia cũng tương tự. Nếu thực tế công ty chỉ đạt lợi nhuận 2 tỷ sau thuế/năm cũng là đã cố gắng lắm, nhưng vẫn chưa phải là nhiều, chưa thể kích cầu cho việc bán cổ phiếu có hiệu quả. Vậy, làm thế nào để đưa thêm 7 tỷ nữa vào lợi nhuận? Việc đó sẽ do kế toán thực hiện trong cả quá trình một năm trời.

Vấn đề tiền ở đâu ra? Nguồn đó sẽ phải là nguồn đầu tư dài hạn từ chính những người nắm giữ số lượng cổ phiếu lớn kia bỏ ra. Nếu thị giá cổ phiếu đang ở tầm 4.0(4 chấm), thì sau khi nghe tin lợi nhuận của Cty đạt 9 tỷ sau thuế, giá cổ phiếu đó cứ thế mà phi như điên. Để cổ phiếu còn lên cao hơn nữa, có thể dùng chiêu quyết định để "đánh gục các nhà đầu tư hăng máu" như sau: Chia cổ tức bằng cổ phiếu và phát hành nâng vốn điều lệ. Với tỷ lệ cổ tức 2:1 (50%) và phát hành mua thêm 1:1 với mệnh giá, thị giá cổ phiếu dễ dàng được đẩy lên tầm 300.000. Lúc đó sẽ chỉ thấy hình ảnh các nhà đầu tư đặt giá trần để mua cổ phiếu của công ty này với khối lượng mỗi ngày có thể lên đến vài trăm ngàn cổ phiếu, thậm chí cả triệu cổ phiếu. Nhưng, lượng cổ phiếu sẽ được bán ra rất nhỏ giọt mà thôi (vài trăm, vài ngàn, chục ngàn, ...). Mua rồi, ai cũng nghĩ đó là một cổ phiếu quý hiếm nên đều không muốn bán ra. Chiến lược của ban lãnh đạo là lâu dài, tuy nhiên, họ vẫn sẽ bán ra dần dần để chi phí  vào khoản đầu tư dài hạn (7 tỷ đã ứng trước) kia và đồng thời phải bán ra do nhu cầu tài chính cá nhân của các thành viên nữa chứ (tất nhiên không ai được phép bán ào ào mà thỉnh thoảng mỗi người lại được bán một tỷ lệ nào đó trong số cổ phiếu mà mình nắm giữ). Những nhà đâu tư nào mua loại cổ phiếu của Cty đó sau cùng sẽ là những người phải chịu giá cao và rủi ro nhiều nhất... 

Như vậy chỉ cần bỏ ra một phần tiền nhỏ như "con săn sắt" (7 tỷ đồng) thì lợi nhuận của 70% lượng cổ phiếu của Ban lãnh đạo sẽ có thể được tăng giá từ 40.000 lên 300.000 đồng, lợi nhuận vốn hóa 260.000đ/cp so với thị giá trước khi làm “trò”. Với lượng cổ phiếu nắm giữ là 700.000 CP, Ban lãnh đạo sẽ có tổng lợi nhuận 700.000 cp x 260.000 = 182.000.000.000 đ. Số tiền lợi nhuận này cao hơn nhiều so với vốn bỏ ra ban đầu, có thể ví như "con các rô", giúp Cty có thể trang trải, bù đắp vào rất nhiều lỗ hổng. Duy chỉ có lỗ hổng về lương tâm sẽ không thể có vật chất nào bù đắp được.

Cứ như thế, mỗi năm một lần, nếu như sự việc vẫn được giữ kín. Lợi nhuận của họ còn tăng nhiều lần mà chẳng ai trong những nhà đầu tư chân chính có thể biết được. Một khi kế toán của họ đã được đặt vào "Chương trình làm giầu", thì số liệu sẽ được hợp thức hóa "ngon lành" từng tuần, từng tháng, từng quý và cuối cùng là một năm. Do vậy, dù có kiểm toán hàng năm cũng khó có thể nào phát hiện được "trò chơi" của họ vì sự chính xác của từng hóa đơn, chứng từ. Có điều, nếu ai hiểu biết thì sẽ thấy cái lãi công bố của Cty chẳng qua chỉ là dạng lãi theo kiểu “mỡ nó rán nó mà thôi”...

Trước phù phép xuôi, giờ đây làm ngược lại 

Trước đây, khi chưa cổ phần hóa, một số công ty đã áp dụng biện pháp lập hai sổ kể toán: Một để đối phó với cơ quan thuế, một là sổ thực để làm cơ sở ăn chia. Sự phù phép lãi nhiều thành lãi ít, lãi ít thành không lãi trên sổ sách để có thể bỏ túi được nhiều hơn là việc làm không phải là hiếm thấy. Còn bây giờ, khi đã cổ phần hóa thì sự phù phép đó lại quay theo chiều ngược lại: Họ biến lỗ thành lãi, lãi nhỏ thành lãi lớn, lãi lớn thành lớn hơn, tạo ra giá trị ảo cho cổ phiếu... để "nhử mồi" đối với các nhà đầu tư. Trên thực tế một số Cty không có khả năng quản lý nguồn vốn lớn, nhưng vẫn cứ tăng vốn, phát hành thêm CP, chia, thưởng cổ phiếu với mục đích đẩy giá cổ phiếu của công ty họ cao lên nhiều lần, thậm trí rất cao so với giá trị thực. Các nhà đầu tư ham lợi sẽ đổ xô vào mua cổ phiếu công ty họ và việc tăng giá chóng mặt của mã cổ phiếu đó sẽ đem lại những món lợi khổng lồ cho Ban lãnh đạo Cty.

Thiết nghĩ, đây là chuyện có thể xảy ra trong nền kinh tế đang phát triển với tốc độ tăng trưởng cao như hiện nay. Chuyện gian lận kế toán đã xảy ra với một công ty Nhật bản nổi tiếng, làm sập thị trường CK Tokyo, mà cách đây ít lâu báo chí đã đăng tải. Với các nước như Mỹ cũng như nhiều nước khác trên thế giới, chắc cũng không thiếu những chuyện gian lận vì lợi nhuận như vậy. Đó chính là mảng tối trên thị trường chứng khóan mà ở Việt Nam (mặc dù mới phát triển thị trường được vài năm) nhưng chắc cũng đã có hiện tượng "làm trò" như trên. Công ty nào đang làm điều đó? - Chỉ có lương tâm của những người lãnh đạo các Cty có mã cổ phiếu đang niêm yết trên thị trường mới cho chúng ta biết được câu trả lời thực sự.

                                                                     (Theo HNM)